Gönderen
Abdullah Fârukî el-Müceddidî
YAKITI İNSANLAR VE TAŞLAR OLAN CEHENNEM
Elhamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn. Ve’s-salâtü ve’s-selâmü alâ rasûlinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ Muhammedin ve ashâbihî ve ezvâcihî ve evlâdihî ve etbâihî ve ehl-i beytihî ve ümmehâtihî ve ebîhi bi-adedi külli şey’in fi’d-dünyâ ve’l-âhireti ve kezâlik. Ve’l-hamdü lillâhi Rabbi’l-âlemîn.
Âlemlerin Rabbi Cenâb-ı Hakk'a hamd-ü senadan sonra Rasûl-i Ekrem Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.)'e, Ehl-i Beyt'ine ve O'nun güzîde Sahâbeler'ine en üstün selâm ve tahiyyeler olsun.
Cenâb-ı Hakk Azîmüşşân Hazretleri, Kur'ân-ı Kerim’de mü'minleri, gerek kendi şâhıslarını, gerekse aile efradını cehennemin kızgın ateşinden korumaları için daha dünyada iken uyarıyor. Şöyle ki; Tahrîm Suresi 6. ayetinde Rabbimiz şöyle buyuruyor: "Ey îmân edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan cehennemden koruyun..."(1)
Görüldüğü gibi, Cenâb-ı Hakk, bu ayet-i kerimede mü'minleri cehennem ateşinden sakındırırken, cehennemin yakıtlarından da bahsetmektedir. İlâhî beyana göre bu yakıtlar; insanlar ve taşlardır. Ayette geçen "insanlar" ve "taşlar" nasıl tefsir edilebilir? Bu beliğ ayetteki ledünni manaları açıklayalım.
CEHENNEMİN YAKITLARI
a- İnsanlar:
Ayette geçen "insanlar" dan murâd, Allah-u a'lem, günahkâr olan ehl-i iman insanlardır. Günahkâr oldukları için cehennem yakıtı olmuşlardır. Yalnız, iman ehli olmaları sebebiyle ebedî olarak cehennem-de kalmayacaklardır.
b) Taşlar:
Taşlara gelince, burada biraz durup tefekkür etmekte fayda vardır.
Tefsirlere bakılacak olursa, cehennem taşlarından murâd; putlar, tapınılan heykeller ve daha evvelden hazırlanmış kömür cinsinden taşlardır.(2)
Acaba gerçekten taştan yontulmuş putlar cehennemde yakıt olabilir mi? Kâfirler herhangi bir taşı put yapıp ona tapmışlarsa, burada bu taşın ne kabahati var ki, cehenneme yakıt oluyor? Zira cehenneme girmek için akıl ve irade sahibi bir kişinin Allah'a isyan etmiş olması, günahı gerektiren bir fiilinin olması gerektir. Hâlbuki taşlar emir ve yasaklarla mükellef değildir. İşte bu durumda put olarak kullanılan taşlar demez mi ki: "Ya Rabbi! Sen "Adl"sin, adalet sahibisin. Benim, kendimi insanlardan koruma gücüm yoktu. Ne konuşabilir, ne de kendimi müdafaa edebilirdim. Ama sen beni yarattığından beri devamlı seni tesbîh ediyor ve zikrediyorum. Senin emirlerine karşı da bir isyanım olmadı..."
Evet, hakikat budur ki, Cenâb-ı Allah Azîmüşşân Hazretleri Rahman’dır, Rahîm'dir, Adl (Adalet Sahibi)'dir ve mahlûkatına da yine adaletle muamele eder. Ayrıca canlı-cansız her varlığın Allah'ı zikrettiği de Kitâb-ı Kadim’in beyanıdır. Cenâb-ı Allah, İsrâ Suresi 44. ayet-i kerimesinde şöyle buyuruyor: "Yedi gökler, yer ve bunlarda bulunanlar, Allah'ı tesbîh ve tenzih ederler. Zaten hiç bir şey yoktur ki, O'nu hamd ile tesbîh etmesin. Ne var ki siz onların tesbîhini anlamazsınız. Şüphesiz ki O Halim’dir ve çok bağışlayandır."
Görüldüğü gibi, bütün mahlûkat, Cenâb-ı Hakk'ı zikretmektedir. Sevgili Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bir hâdis-i şeriflerinde şöyle buyuruyor: "Kim ihlâslı olarak Lâ ilâhe İllallah (Muhammedün Rasûlullah) derse cennete girer."(3)
Cenâb-ı Hakk'ın doksan dokuz esması tecelli hâlindedir. Biz farkında olmasak da, bütün mahlûkat, taşlar da içinde olmak üzere Allah (c.c.)'yu zikrediyorlar.
KÂFİRLERİN KALPLERİNİN TAŞA BENZETİLMESİ
Kur'ân-ı Kerim’de kâfirlerin kalpleri taş olarak tavsif edilmiştir: "Bundan sonra yine kalpleriniz katılaştı, taş gibi oldu ve hatta daha da katı oldu. Çünkü taşlardan öylesi vardır ki; yarılır ve ondan su çıkar. Yine öylesi var ki; Allah korkusuyla yuvarlanıp parçalanır. Allah yaptıklarınızdan habersiz değildir." İşte bu ayet-i kerimede de Cenâb-ı Hakk'ın beyanı, kâfirlerin kalplerinin katılaşıp taş gibi olduğu yönündedir. Bu sebeple Rabbimiz onlara "taş" diye hitap etmiş olmaktadır.
Ayrıca Rasûl-i Ekrem (s.a.v.) de kâfirleri, kalplerinin katılığından ötürü taşa benzetmiştir. Bunu gösteren rivayet şöyledir: Ebû Hüreyre (r.a.) demiştir ki: Peygamber (s.a.v.) ile beraberdik. Birdenbire Peygamber (s.a.v.) bir büyük şeyin düştüğünü işitti ve:
"Bunun ne olduğunu biliyor musunuz?" diye sordu.
"Allah ve Rasûl'ü en iyi bilir." dedik. Rasûlullah (s.a.v.):
"Bu 70 yıldan beri cehenneme atılmış bir taştır. Bu kadar zamandan beri oraya düşmektedir, nihayet dibine ulaştı." buyurdu.(4)
Bu esnada Sahabe’den bir tanesi Rasûlullah (s.a.v.)'e gelerek, 70 yaşındaki filân müşriğin öldüğü haberini getirdi.
Bu olayda görülmektedir ki; Rasûlullah (s.a.v.) Efendimiz, o müşriği "taş"a teşbih etmiştir. Bu sebeple yukarıdaki hâdis-i şerif, Rasûlullah (s.a.v.)'in "Cevâmiu'l-Kelim" oluşuna çok güzel bir örnektir.
"HAYVANLARDAN DAHA AŞAĞI" İFADE-İ İLÂHÎSİNİ NASIL ANLAMALIYIZ?
Cenâb-ı Allah Kur'ân-ı Kerim’inde A'râf Suresi 179. ayet-i kerimesinde kâfirler hakkında şöyle buyuruyor: "Şanıma and olsun ki; cin ve insanlardan birçoğunu cehennem için yarattık. Kalpleri vardır; anlamazlar, gözleri vardır; görmezler, kulakları vardır; işitmezler. İşte bunlar, hayvanlar gibidirler ve hatta daha da aşağıdırlar. İşte gafiller ancak bunlardır."
Bu ayeti daha iyi anlayabilmek için Allah katında mahlûkatın mertebelerini sıralamak gerekmektedir.
Mahlûkatın Mertebeleri:
Kendisine muhatap kabul etmesi ve vermiş olduğu değer bakımından Allah Teâlâ'nın yaratıklarını, şöyle sıralayabiliriz:
1. İnsan: Halîfetullahtır ve ilâhî emirlerle mükelleftir. Fâtır Suresi 39. ayetinde şöyle buyurulmaktadır: "Sizi yeryüzünde halifeler yapan O'dur..."
İnsan, Rabbü'l-Âlemîn'in Kur'ân-ı Hâkim’de işaret buyurduğu gibi halifedir. Bunun için mahlûkatın içinde ilk sıradadır.
Ayrıca Tin Suresi 4. ayet-i kerimesinde de insanın, yaratılmışların en üstünü olduğu açıkça beyan buyurulmaktadır: "Biz insanı en güzel bir biçimde yarattık."
2. Melekler: Allah-ü Azîmüşşân Hazretleri tarafından çeşitli işlerin yapılması için görevlendirilmiş memurlardır. Cebrail (a.s.)'ın vahiyle, İsrafil (a.s.)'ın sura üflemekle, Mikail (a.s.)'ın tabiat olaylarının tertibi ile Azrail (a.s.)'ın insanların canını almakla görevli olması gibi... Meleklerde mükellefiyet söz konusu değildir. Onlar sadece Allah'a ibadet ve itaat ederler.
3. Cinler: Meleklerden ve insanlardan aşağıdırlar. Zira şeytan, cin taifesindendir. Cinler de tıpkı insanlar gibi mükelleftirler. Onların da insanlarda olduğu gibi Müslümanları ve kâfirleri vardır.
4. Nebatat: Bitkilerdir. Allah Teâlâ onları insanların istifadesine sunmuştur. Nebatatta mükellefiyet yoktur.
5. Hayvanat: Hayvanlardır. İnsanlar, hayvanların etlerinden, sütlerinden yünlerinden ve taşımacılık için bedenlerinden faydalanırlar. Hayvanlar da tıpkı nebatat gibi sorumlu değildir.
6. Cemadat: Taş, toprak ve maden gibi şeylerdir. Mahlûkat içinde mertebe bakımından en son sırada yer alırlar. Cemadat da mükellef değildir.
Bu sıralama üzerinde ehl-i tasavvufun ve büyüklerimizin ittifakı mevcuttur. Burada görüldüğü üzere cemadattan olan taşlar, mertebe bakımından hayvanlardan daha aşağıdır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Allah Teâlâ, A'râf Suresi 179. ayetinde kâfirlerden bahsederken: "Onlar, hayvanlar gibidir, hatta daha aşağıdırlar." buyuruyor. Mahlûkat içinde hayvandan daha alt mertebede olan şey, cemadattır. Dolayısıyla burada da Cenâb-ı Hakk'ın kâfirleri kinaye yoluyla "taş" olarak nitelediği görülmektedir. Bu ayet-i kerimede ve Bakara Suresi 74. ayetinde kâfirler "taş" olarak nitelendirilmiştir.
Burada belirtilmesi gereken bir husus da şudur: Taşlar fizikî olarak serttirler. Ama itaat yönünden itaatkârdırlar. Pamuk ve ipek gibi de yumuşaktırlar. Çünkü Cenâb-ı Allah, Bakara Sûresi 74. âyetinde "Allah korkusuyla yuvarlanan taşlar" dan bahsetmektedir. Dolayısıyla kâfirlerin taş olarak tavsif edildiği ayetlerde, taşların sadece fizikî yapıları bakımından kâfirlere benzerliği söz konusudur. Yoksa kıymet bakımından düşünülürse, elbette ki iman etmeyenler, hayvanlardan da, daha aşağı durumdaki taşlardan da kıymetsiz ve aşağıdırlar.
Burada üzerinde durulması gereken ve konuya açıklık getiren bir ayet daha vardır. Cin Suresi 15. ayetinde Hakk Teâlâ şöyle buyuruyor: "Hak yoldan sapanlara (kâfirlere) gelince, onlar cehenneme odun olmuşlardır."
Tahrîm Suresi 6. ayetiyle bu ayeti birlikte düşündüğümüzde şunları söyleyebiliriz: Rabbimiz, ebedî cehennemlik olan kâfirleri, kalplerinin taş gibi katı olması bakımından cehennem yakıtı olan taşlar şeklinde tavsif etmekte, her hâlükârda cehennemde yanacakları için de oduna benzetmektedir. Bu ayet-i kerimede Cenâb-ı Allah'a iman etmeyen cinlerin de cehennem yakıtı olduğu ifade edilmektedir. Hülasa gerek insanlardan, gerekse cinlerden iman etmeyen kâfirlerin cehennem yakıtı olacağını ayet-i kerime açıkça gösteriyor.
Biz insanlar, ateş yakmak için odunları tutuşturarak yakarız. İşte cinlerin kâfirleri de bize atfen "cehennem yakıtı odun" diye açıklanıyor. Gaye, yakıt olduğu belli olsun diyedir.
HÜLASA
— Cehennemin iki çeşit yakıtı vardır: Günahkâr mü'minler ki, Allah (c.c.) bunlardan "insanlar" diye söz etmektedir. Diğer yakıt ise ayet-i kerimede "taşlar" diye bahsedilen kâfirlerdir.
— Taşların mükellef olmamaları, devamlı surette Cenâb-ı Hakk'ı zikretmeleri, bazı taşların "Allah korkusuyla yuvarlanmaları" gibi sebeplerle taşlar, cehennem yakıtı değildir.
— Cenâb-ı Hakk'ın "Adl" sıfatı gereği, taşları cehennem azabında kullanması mümkün değildir.
— Kur’ân-ı Kerim’de, kâfirler, kalplerinin katılığı bakımından kinaye yoluyla taş olarak tavsif buyurulmuşlardır.
— Taşlar, fizikî yapıları bakımından son derece sert oldukları için kâfirlere benzetilmişlerdir. Yoksa taşlar, itaat yönünden Cenâb-ı Hakk'a tam mânâsiyle mutidirler ve bu bakımdan da kâfirlerden üstündürler. Taşlar,
Cenâb-ı Hakk'a muti olmaları hasebiyle de bâtınî yönden pamuk ve elyaf gibi yumuşaktırlar. Onlara bu özelliği kazandıran ise Allah (c.c.)'ya itaatkâr olmalarıdır.
— Rasûlullah (s.a.v.) de, 70 yaşında ölen bir müşriği, "70 yıldır cehenneme yuvarlanmakta olan bir taş"a benzetmiştir.
— Taşlar, mertebe bakımından mahlûkatın en alt derecelisidir. Bu sebeple, Allah Teâlâ, "Hayvanlardan da daha aşağı" olarak nitelediği kâfirleri, derece bakımından hayvanatın altında bulunan cemadata, hususîyle taşa benzetmektedir. Bu benzerlik ise sadece taşların fizikî yapılarındandır.
Bu sebeplerle, Tahrîm Suresi 6. ayetinde ve Bakara Suresi 24. ayet-i celîlesinde beyan buyurulan cehennem yakıtı insanlardan maksat, ehl-i imanın günahkârları, cehennem yakıtı taşlardan murâd ise kâfirler olsa gerektir.
Allâhu a'lemu bi-murâdihî...
***
Görüldüğü gibi burada izah edilen manalar, Kur'ân-ı Kerim ayetlerinin manevî-ledünni sırlarıdır. Cenâb-ı Hakk Azîmüşşân Hazretleri, bir ayetin sırrını açtığı zaman, o ayetle ilgili diğer ayetleri de hatırlatır. Böylece ayetlerini, yine kendi ayetleriyle tefsir ettirir. Bir ayetin manevî sırrına vâkıf olabilmek; zahirî ilimleri bilmekle beraber, ledünni ilimleri de bilmeyi gerektirir.
Ve's-selâmu ala men ittebe'a'l-Hüdâ.
Kaynakça:
1. Yakın mealde bir ayet için bkz. el-Bakara 2/24.
2. Bkz. Suyûtî, Tefsîru'l-Celâleyn, c.I, s.7; M. Hamdi Yazır, Hak Dinî Kur'ân Dili, c.I, s.237; Râzî, Tefsir-i Kebir, c.II, s.153; Konyalı Mehmed Vehbi Efendi, Hülâsatü'l-Beyan, c.XIV, s.5998 vd.
3. Buhârî, İlim: 34; Rikâk: 50.
4. Tâc Tercümesi, c.V, s.768, H. No:1183.
Kayıtlı
